... over veiligheidsillusies en blinde vlekken bij de Betuweroute...

De overheid wil het vervoer van gevaarlijke stoffen over spoor zoveel mogelijk over de Betuweroute leiden. Men hoopt daarmee steden als Tilburg, Breda, Eindhoven, Venlo, Utrecht, Amersfoort en Arnhem te verlossen van risicovolle treinen en tegelijk de exploitatie van de Betuweroute te stimuleren. Want de Betuweroute is - volgens bestuurders, bouwers en gebruikers - een veilige spoorlijn.

Een veilige spoorlijn? Of zijn er blinde vlekken in de risicobeoordeling? Wil men de evidente gevaren niet zien? Sluit men de ogen voor de onoplosbare problemen die het vervoer van gevaarlijke stoffen juist over de Betuweroute met zich mee brengt? Kortom: zijn we met ons allen inmiddels wel 5 miljard armer maar slechts een veiligheidsillusie rijker?

De risico's van het vervoer van gevaarlijke stoffen over de Betuweroute zijn door bestuurders en bouwers zwaar onderschat. Al in april 2004 schreef het Nederlands Instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding (Nibra) dat de veiligheid van de Betuweroute meer dan 220 knelpunten vertoont. En waarschijnlijk zijn er nog meer knelpunten, omdat ProRail (de dienst van Verkeer en Waterstaat die de Betuweroute aanlegt) onvolledige en deels onjuiste gegevens heeft verstrekt.

Vorig jaar meldde de minister dat 'het merendeel van de knelpunten is opgelost en dat voor de resterende knelpunten afspraken zijn gemaakt met de brandweer'. Ze schreef niet welke knelpunten zijn opgelost en op welke manier, noch hoe de stand van zaken is bij de niet onderzochte tracédelen.

In het Tijdschrift voor Veiligheid en Veiligheidszorg van september 2004 gaat het Nibra in op 'de vraag of afspraken over de veiligheidsvoorzieningen aan de Betuweroute ook werkelijk zijn nagekomen'. Over de geluidschermen op één van de destijds niet onderzochte tracédelen zegt het Nibra dat 'de situatie in Duiven in dit opzicht een heel ongelukkige is': de afstand tussen de toegangsdeuren is te groot; de passeerstroken zijn te smal en de opstelplaatsen te krap; het spoor is slechts vanaf één zijde te benaderen; door de gesloten constructie van de schermen kunnen lekkende brandbare vloeistoffen en gassen gemakkelijk grote branden onder de gehele trein veroorzaken.

De vijf meter hoge schermen ontnemen bovendien volledig het zicht op de wagons en de daarop aangebrachte gevaarsindicatie van de lading. Daardoor is het voor de brandweer onmogelijk snel een goede verkenning te doen voorafgaand aan daadwerkelijke inzet. Uit de praktijkproeven in juni 2005 is bovendien gebleken dat ook het blussen zelf ernstig wordt bemoeilijkt door de hoge schermen. Tot op de dag van vandaag is dat probleem niet opgelost.

De grote hoeveelheden verschillende gevaarlijke stoffen die vervoerd zullen worden maken de gevolgen van de chemische reacties van bij een ongeval vrijkomende stoffen volstrekt onvoorspelbaar. De conclusie van het Nibra is weinig hoopgevend: 'Van een integrale aanpak van de veiligheid is geen sprake', waardoor 'er rampen denkbaar zijn waarbij de brandweer niet op tijd en niet op de juiste manier kan optreden'. De situatie in Duiven is tot op heden nauwelijks verbeterd. Of het langs de rest van de Betuweroute beter is, valt zeer te betwijfelen. Prorail heeft wat dit betreft een slechte reputatie. Hoofd onderzoek van het Nibra, prof. Ben Ale, zegt dat hij niet gelooft in de beloftes van ProRail: 'Tot nu toe hebben ze zich geen bedrijf getoond dat veiligheid hoog in het vaandel draagt. Als ze ermee weg konden komen, hielden ze zich niet aan de voorschriften' (De Groene Amsterdammer, 22/29 mei 2004).

Bedenk bij dit alles dat de Betuweroute slechts soelaas biedt op het traject Rotterdam-Zevenaar. De gevaarlijke stoffen zullen altijd nog (over vaak lange trajecten) naar de Betuweroute toe en van de Betuweroute afgevoerd worden. Het toeleiden van treinen met gevaarlijke stoffen vanuit Vlissingen en Moerdijk via Kijfhoek naar de Betuweroute zal geschieden via het bestaande spoor door de bebouwde kom van Dordrecht. De daarin aanwezige bocht levert extra risico’s voor ontsporingen terwijl de locatie aldaar zeer moeilijk bereikbaar is voor brandweer. en andere hulpdiensten.
Na Zevenaar gaan de treinen met gevaarlijke stoffen 'onbeschermd' Duitsland in (tot Oberhausen dwars door een stuk of acht stadjes en dorpen, of zijn ze al eerder in Nederland het gewone spoor opgegaan, dwars door plaatsen als Elst, Nijmegen Cuyck of bijvoorbeeld Velp, Rheden, De Steeg, Dieren, Zutphen, enz. De minister lost zo de gevaren op de Brabantroute niet op, maar verplaatst ze naar andere regio's.

Vanuit veiligheidsoogpunt moet het vervoer van gevaarlijke stoffen over de Betuweroute worden verboden zolang geen afdoende oplossingen zijn gevonden voor alle resterende knelpunten in de veiligheid.

Drs. K. IJff is bedrijfseconoom en gecertificeerd veiligheidsadviseur vervoer gevaarlijke stoffen 020-6461823 / 06-28823856